کسوف سال هاي 1374 و 1378 پايه گذار نسل جوان و تازه يي در جامعه ستاره‌شناسی آماتوري ايران بود. زماني تنها دلخوشي دوستداران آسمان شب ايران، خواندن «ستاره‌شناسی» تنها ماهنامه اخترشناسي خاورميانه بود. پخش برنامه تلويزيوني آسمان شب اميد تازه يي را در دل منجمان آماتور کشورمان پديد آورد. پس از آن با اوج گيري فعاليت فرهنگسراها در تهران، اين مراکز فرهنگي خانه دوم نجومي ها بودند.

کانون هاي ستاره‌شناسی در فرهنگسراها محفل خوبي براي برگزاري برنامه هاي ستاره‌شناسی بود. اينها مجموعه فعاليت هاي مهم نجوم آماتوري ايران تا پيش از سال 1380 بودند. در آن دوران دانشجويان اندکي در دانشگاه ها به فعاليت ستاره‌شناسی آماتوري مي پرداختند. دلخوشي آنها و ديگر منجمان آماتور آن سال ها وقوع رخدادهايي چون خورشيدگرفتگي، ماه گرفتگي، بارش شهابي يا گذر ستاره هاي دنباله دار بود. گروه نجوم سعادت شهر استان فارس که پايه گذار آن «اصغر کبيري» بود، در آن سال ها ساختمان رصدخانه خود را با سرمايه مردم شهر پايه گذاشتند.

 

 

 

در تابستان سال 1380 اولين گردهمايي منجمان آماتور ايران در همين شهر برگزار شد. براي اولين بار بود که دوستداران نجوم به صورت جدي در يک گردهمايي کشوري دور هم جمع شده بودند تا از تجربه هاي خود بگويند و لذت گردهم آمدن جمعيتي ستاره‌شناسی را درک کنند. گروه ستاره‌شناسی ادیب اصفهان، گروه ستاره‌شناسی روجا، ثاقب گيلان و انجمن نجم شمال در رشت، گروه ستاره‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامي مشهد، رصدخانه دانشگاه شيراز، گروه ستاره‌شناسی صدراي تهران از مهمترين و فعال ترين گروه هاي ستاره‌شناسی ايران در آن سال ها بودند. مدارس تيزهوشان هم نقش مهمي در ترويج ستاره‌شناسی داشتند. مدرسه فرزانگان تهران در حال پرورش نسلي از دانش آموزان دوستدار ستاره‌شناسی بود و پس از آن در مدارس ديگري از کشور هم حرکات مثبتي در تربيت منجمان آماتور شکل گرفت که نتيجه آن در سال هاي بعد به خوبي بار نشست.

 

 
در آبان سال 1380 باشگاه ستاره شناسي انديشه تهران که تا چند ماه پيش از آن با نام گروه ستاره‌شناسی دکتر «حسابي» فعاليت مي کرد، نخستين باشگاه ستاره‌شناسی ايران را در آمفي تئاتر فرهنگسراي انديشه برگزار کرد. جامعه نجومي کشور ما در آن زمان کوچک بود و تعداد گروه هاي نجومي فعال کشور ما بيشتر از ده گروه نبود. در بهمن ماه همان سال انجمن ستاره‌شناسی ايران اولين باشگاه ستاره‌شناسی تهران را در سالن همايش هاي دانشگاه فيزيک در انتهاي خيابان کارگر شمالي آن زمان برگزار کرد. شاخه آماتوري انجمن ستاره‌شناسی ايران که به تازگي شکل گرفته بود، خانه جديدي براي دوستداران ستاره‌شناسی بود. شاخه آماتوري سعي داشت تا نقش ناظر، هماهنگ کننده و مرجع را براي گروه هاي ستاره‌شناسی کشور ايفا کند. براي دوستداران ستاره‌شناسی برپايي باشگاه نجوم اميد تازه تري براي ادامه جدي تر فعاليت هايشان بود. در اين باشگاه منجمان آماتور با دستاوردهاي هرماهه همديگر آشنا مي شدند و از تجربه هاي يکديگر بهره مند مي شدند. ضمن اينکه اين باشگاه محل خوبي براي برنامه ريزي شب هاي رصدي بود و منجمان بسياري از همين باشگاه راهي شب هاي رصدي به يادماندني شدند. يکي دو سال پس از برپايي باشگاه ستاره‌شناسی تهران توسط شاخه آماتوري انجمن ستاره‌شناسی ايران، گروه هاي فعال شهرهاي مختلف کشور اقدام به برپايي باشگاه هاي نجوم ماهانه در شهرهاي خود کردند که اين اقدام به هماهنگي و همکاري بيشتر منجمان آن شهرها انجاميد. امروزه در شهرهايي چون مشهد، اهواز، اصفهان ، پاسارگاد (سعادت شهر)، رشت، يزد،  سمنان، کرمان، شيراز و شهرهاي ديگري از کشور باشگاه ماهانه ستاره‌شناسی برگزار مي شود که البته در برپايي تمامي اين باشگاه ها پيوستگي منظم زماني وجود ندارد و ممکن است برگزاري يک باشگاه با تاخير چندماهه باشد.

سال هاي 80 ، 81 و 82 سال هاي خوبي براي ستاره‌شناسی آماتوري ايران بودند. زماني که گذر زهره در ايران رخ داد، به ناگهان تعداد گروه هاي ستاره‌شناسی ايران افزايش چشمگيري يافت. البته درصد بالايي از اين گروه ها فعاليت چنداني ندارند و برنامه هايشان در چند رصد عمومي و برگزاري روز ستاره‌شناسی خلاصه مي شود. اما آنچه ما را نگران از آينده ستاره‌شناسی ايران مي کند ورود کم و خروج بسياري از گروه هاي نجومي کشور است. نوجوانان و جوانان راهنمايي و دبيرستاني به ستاره‌شناسی آماتوري علاقه مند مي شوند و بيشتر آنها در نهايت پس از 3 ، 4 سال آرام آرام از جامعه ستاره‌شناسی آماتوري ايران خارج و وارد محيط هاي ديگري در جامعه مي شوند.

 

 

يکي از برنامه هاي علمي که در طول چند سال گذشته در سايه استادان در کشور پيشرفت چشمگيري داشته است، رصد هاي رويت هلال ماه است که با استقبال بسيار زياد منجمان آماتور روبه رو شده است. پايه گذاري گروه ستاره‌شناسی غيرحرفه يي رويت هلال ماه هاي قمري جوان ايران توسط استاد «صياد» و متعاقب آن تاسيس گروه هاي رويت هلال ماه در شهرهاي مختلف کشور و برگزاري دوره هاي مختلف رويت هلال، فضاي جديدي را براي منجمان آماتور کشورمان فراهم آورد. اين گرايش علمي که آميخته با مضامين مذهبي است داراي ضابطه هاي علمي متنوعي است که جذابيت هاي گوناگوني را براي دوستداران تنها قمر زمين فراهم آورده است. رويت هلال ماه تجربه جديدي براي ما دوستداران ستاره‌شناسی بود. تجربه موفقي که مي تواند سرمشقي براي ديگر برنامه هاي ستاره‌شناسی کشورمان باشد.

پيشنهاد نگارنده اين است که دست اندرکاران گروه هاي ستاره‌شناسی و در رأس آنها انجمن ستاره‌شناسی ايران برنامه ريزي جدي يي را براي ادامه فعاليت دوستداران ستاره‌شناسی پي ريزي کند. نگهداري و تکامل علمي منجمان آماتور ايران وظيفه دشواري است که بزرگان ستاره‌شناسی و منجمان آماتور باسابقه کشورمان مي توانند با تکيه بر تجربه هاي چندين ساله خود در زمينه ستاره‌شناسی آماتوري، آن را به انجام برسانند. ما نسبت به هر آنچه انجام مي دهيم، مسووليم.