اشياء بدست آمده در سه فصل كاوش در جريان كاوش هاي سطح و دامنه تپه در طي سه فصل حفاري بجز پلان واحدهاي معماري، اشياء چشم گيري بدست نيامد. آنچه نيز كه در واحدهاي مختلف بدست آمد بيشتر بصورت قطعه هاي شكسته و بسيار كوچك بود، چنانكه از ميان هزاران قطعه قطعه سفالهاي شكسته فقط چند ظرف سفالي به نسبت كامل در دست ميباشد. در ميان اشياء يافت شده بيش از هر چيز قطعه كاشي هاي كتيبه دار و نقش دار، آجرهاي نقش دار قالبي و سنگ هاي حجاري شده داراي اهميت فراوان هستند. زيرا كه بياري اين قطعه ها ميتوان درباره جنبه هاي تزييني آثار معماري مكشوف در سطح تپه اظهار نظر كرد و با انجام مقايسه ميان آنها و ديگر آثار معماري دوران ايلخاني اطلاعات جامع تري در زمينه معماري آن محل و آن زمان بدست آورد. در جريان حفاري تا كنون با هيچگونه شيئي كه در كارهاي نجومي كاربردي داشته باشد برخورد نشده و اين ميرساند كه قبل از متروك شدن رصد خانه كليه لوازم و ابزار علمي و فني آن به رصدخانه ها و مراكز علمي ديگر انقال يافته است. در حال حاضر از ميان همه ابزار و آلات نجومي كه در رصدخانه مراغه قرار داشته يك كره فلزي را ميشناسيم كه بر آن صور فلكي نقش بسته است. اين كره در قرن هفتم هجري قمري در مراغه ساخته شده و امروز در مزوه ‹‹درسدن›› آلمان شرقي قرار دارد. خواجه نصير الدين طوسي بنيان گذار رصدخانه مراغه و همكاران دانشمند او از آنجا كه ميان نام رصدخانه مراغه و نام دانشمند بزرگ ايراني خواجه نصير الدين طوسي بنيان گزار اين مركز بزرگ علم يپيوندي نا گسستني وجود دارد ايجاب ميكند تا به اختصار درباره زندگينامه اين چهره درخشان تاريخ علم ايران و جهان چند سطري نوشته آيد. خواجه نصير الدين طوسي در سال 597 هجري قمري در جهرود قم يا در طوس ديده برجهان ميگشايد. نزد پدر و دائي خود و سپس فريدالدين داماد نيشابوري به كسب علم ميپردازد. علم رياضي را نزد كمال الدين محمد حاسب و ديگر معارف زمان را نزد بزرگاني چون: قطب الدين مصري – كمال الدين يونس موصلي و ابوالسادات اصفهاني تلمذ ميكند و تا اينكه خود جايگاهي والا مييابد و باو لقب ‹‹استاد البشر›› ميدهند. مدت زماني در قهستان در دستگاه ‹‹ ناصر الدين›› از سران اسماعيليه بسر ميبرد و به كار تحقيق ميپردازد سپس ناصر الدين او را به نزد ‹‹ علاء الدين محمد›› هفتمين خليفه حسن صباح به قلعه الموت ميفرستد و او تا پايان كار ‹‹ ركن الدين خورشاه›› آخرين فرمانرواي اسماعيلي در آنجا ميماند و بكار تحقيق و پژوهش ميپردازد. بقولي در زمان حمله هلاكو به قلاع اسماعيليه، خورشاه بنا بر صوابديد خواجه نصير كه مقاومت را بي فايده ميديده خود را تسليم ميسازد. هلاكو كه از مدت زماني پيش با نام خواجه نصير آشنا بوده مقدم او را گرامي ميشمارد و خواجه از مقربان و معتمدان دربار و به تعبيري وزير او ميگردد. خواجه نصير الدين چنان موقع و نفوذي نزد هلاكو مييابد كه سرانجام بر اثر تدبير او دستگاه خلافت عباسيان برچيده ميشود. پس از فتح بغداد و انتخاب مراغه به پايتختي توسط هلاكو نصير الدين با اتكاء بر موقع ممتاز خويش موجبات آنرا فراهم ميسازد تا با ايجاد مركز علمي تحقيقات نجومي رصدخانه مراغه، بدنبال مدت زماني فترت علمي در پي يورش مغول، بار ديگر فعاليت هاي علمي و پژوهشي در سطحي وسيع و كم سابقه و با امكاناتي چشم گير از سر گرفته شود. خواجه نصير الدين گذشته از گردآوري كتابها و مدارك علمي و آلات رصد در يان مركز توفيق آن مييابد تا چهره هاي درخشاني چون: مؤيد الدين العرضي – نجم الدين كاتبي – محي الدين اخلاطي – نجم الدين دبيران – قطب الدين شيرازي – فخر الدين مراغي و … را كه هر يك از جمله دانشمندان بزرگ ومعتبر زمان بودند بهمكاري فرا خواند. خواجه نصير بياري اين دانشمندان و گروهي ديگر توفيق آن يافت تا يكي از معتبر ترين مراكز مشهور علمي وتحقيقاتي و آموزشي جهان را تا پيش از بنياد گرفتن دانشگاه هاي مغرب زمين بوجود آورد. چنانكه گفته شد خواجه نصير با نفوذ فراواني كه در دستگاه حكومتي ايلخانان داشت اين امكان را بدست آورد تا يكدهم از در امد اوقاف مملكت را به مخارج اين مركز بزرگ پژوهشي اختصاص دهد و موجبات آنرا فراهم سازد تا دانشمندان و دانشجويان با بهره مند شدن از امكانات مناسب به كار پژوهش، آموزش و دانش اندوزي سرگرم باشند. ‹‹پاورقي ها›› 1- دائره المعارف فارسي – به سرپرستي غلامحسين مصاحب – جلد اول – تهران 1345 صفحه 1086. 2- Houtum – Schindler. 3- در مورد هر دو ديوار اين تصور وجود دارد كه در امر نشانه روي با ابزارهاي خاص نيز مورد استفاده داشته اند. 4- Le quadrant Mural. 5- قاضي القضات نظام الدين اصفهاني در قصيده اي كه در مدح خواجه نصير الدين طوسي سروده است به توصيف رصدخانه مراغه پرداخته و بدون آنكه اطلاعات روشن بدست دهد از آن بعنوان يك بناي با شكوه ياد كرده است. 6- Spher Armillair. 7- لازم به ياد آوري است كه در برخي از مدارك محل كتابخانه رصدخانه در داخل برج مركزي ياد شده است. 8- براي اطلاعات بيشتر از چگونگي بناي رصدخانه سمرقند و طرح بازسازي شده آن به كتاب ‹‹ميراث تمدن ايران در سرزمين هاي آسيائي شوروي›› نوشته نگارنده – تهران 1351 صفحه 31 – 36 و مقاله اقاي مهندس ابوالقاسم اشتري زير عنوان: ساختمان و سازمان رصدخانه الغ بيك، در ياد نامه نخستين سمينار ستاره شناسي ايران از انتشارات دانشگاه آذر آبادگان مراجعه فرمايند. | 
مقالهها 
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
