امروز شنبه 12 شهریور ماه 1390 خورشیدی مصادف است با نوزدهمین سالگرد در گذشت زنده یاد دکتر محمود حسابی، پدر دانش فیزیک نوین ایران، است. یاد این استاد بزرگ را گرامی می‌داریم.

      دکتر محمود حسابی (1371–1281) فيزيکدان ايرانی، در تهران زاده شد. او در رشته‌های ادبيات، راه و ساختمان، اخترشناسی، زيست‌شناسی،  مهندسی برق و معدن تحصيل کرد و سرانجام درجه‌ی دکترای فيزيک را در سال 1306 از دانشگاه سوربن فرانسه دريافت کرد. پيشنهاد و تدوين قانون بنيان‌گذاری دانشگاه تهران از خدمات مهم او به آموزش ايران است. کاربرد نظريه‌ی بی‌نهايت گسترده بودن ذرات مهم‌ترين دستاورد علمی او به شمار می‌آيد. حسابی، کارهای فرهنگی و سياسی گوناگونی داشته است.

آثار و خدمات

دکتر حسابی که در يک خانواده با فرهنگ ايرانی و مسلمان تربيت شده بود، با فرهنگ مغرب زمين نيز آشنا شد و توانست با شايستگی از امکانات موجود استفاده کند و خود را پرورش دهد و آن گاه توانايی‌های خود را در جهت سازندگی به کار گيرد . آثار و خدمات دکتر حسابی در عمر طولانی و پربارشان عبارت از: تربيت مستقيم چند هزار مهندس، استاد و دبير فيزيک، پايه‌گذاری چند نهاد علمی و فنی، تأليف و انتشار چندين کتاب و مقاله‌ی علمی.

سراسر زندگی دکتر محمود حسابی در جريان آموزش و پرورش کشور بود. او بيش از شصت سال به آموزش فيزيک پرداخت. نکته‌سنجی، واقع‌نگری، ژرف‌نگری علمی و تعمق و تفکر علمی را در جامعه علمي ايران پايه‌گذاری کرد. او به کار آموزگاری خود عشق می‌ورزيد و هيچ‌گاه از جستجو و کاوش باز نمی‌ايستاد. دکتر حسابی در کلاس‌های خود فقط مفاهيم علمی را انتقال نمی‌داد بلکه کوشش می‌کرد که در دانشجويان عشق و علاقه به علم‌آموزی و کاوشگری به وجود آيد و مهارت‌های لازم را کسب نمايند. در سال 1366 در کنگره‌ی شصت سال فيزيک که به مناسبت بزرگداشت استاد برپا شد، از خدمات ايشان به عنوان پدر فيزيک ايران قدردانی شد.

از کارهای مهم اوست: نخستين نقشه‌برداری از راه ساحلی سراسری بندر‌های ميان خليج فارس، نخستين راه تهران به شمشک، ساختن نخستين راديو در کشور، بنيانگذاری مؤسسه‌ی ژئوفيزيک، بنيانگذاری سازمان انرژی اتمی، ايجاد نخستين دستگاه هواشناسی، پايه‌گذاری انجمن موسيقی ايران، عضويت در بنيانگذاری فرهنگستان زبان ايران،‌ تدوين قانون بنيانگذاری دانشگاه، تشکيل مؤسسه استاندارد، پايه‌گذاری نخستين مدرسه‌ی عشاير در ايران در لرستان، پايه گذاری مرکز مخابرات اسد آباد، بنيانگذاری نخستين مرکز مدرن تعقيب ماهواره در شيراز، نصب و راه اندازی نخستين دستگاه راديولوژی در ايران، بنيانگذاری نخستين بيمارستان خصوصی در تهران به نام بيمارستان گوهرشاد، بنيانگذاری مرکز عدسی‌سازی در دانشکده‌ی علوم تهران و ايجاد نخستين رصدخانه‌ی جديد در ايران.

دکتر حسابی در سال 1310 انجمن فيزيک ايران را تشکيل داد و از همان زمان به عضويت انجمن فيزيک اروپا، امريکا فرانسه و آکادمی علوم نيويورک درآمد. در سال 1314 عضو پيوسته‌ی فرهنگستان ايران شد. در 1313 عضو شورای دانشگاه بود. علاوه بر اين عضو شورای عالی فرهنگ، عضو انجمن اصطلاحات علمی، رئيس پژوهش‌ فضای ايران در هنگام تشکيل آن و رئيس انجمن ژئوفيزيک ايران به هنگام تشکيل آن بود. در بسياری از کنفرانس‌های علمی شرکت داشت و با بسياری از نامداران جهان علم در ارتباط بود.

پروفسور حسابی، در 12 شهریور 1371 (ه . ش‌)، در بیمارستان‌ دانشگاه‌ ژنو، به‌ هنگام‌ معالجه‌ قلبی‌، بدرود حیات‌ گفتند.  مقبره‌ استاد، بنا به‌ خواسته‌ ایشان‌، در زادگاه‌ خانوادگی‌، در شهر دانشگاهی‌ تفرش‌، قرار دارد.

***

سایت رسمی یادنامه استاد محمود حسابی

بیوگرافی استاد محمود حسابی در جزیره دانش

استاد محمود حسابی در دانشنامه ویکی پدیا