موقعيت جغرافيايي ايران و واقع شدن آن در نيم‌کره‌ي شمالي و در کمربند صحرايي کره زمين، آسمان شب بي‌نظيري را براي آن رقم زده است. امروزه بسياري براي رصد آسمان شب و يا يک خورشيد گرفتگي، کيلومترها سفر مي‌کنند و تورهاي زميني، دريايي و حتي پروازي زيادي براي اين منظور برگزار مي‌شود.

 در حال حاضر فقط دانشمندان نيستند که به اين منظور سفر مي‌کنند بلکه طيف وسيعي از منجمان آماتور، مستندسازان و طبيعت‌گردها و علاقه‌مندان نيز به اين سفرها مي‌روند. اين افزايش علاقه‌مندي عمومي به آسمان شب و ستاره‌شناسي در جهان، صنعت گردش‌گري را  متوجه خود کرده و باعث به وجود آمدن مفهومي تازه به نام «آستروتوريسم» يا گردش‌گري نجومي شده است.
آسمان تاريک و پرستاره‌ي کرمان هم که از ديرباز به شهر «ستاره‌ها» معروف بوده است، داراي اين جاذبه‌‌ي طبيعي است و مي‌تواند هر ساله گردش‌گران زيادي را به خود جذب کند؛ اما متأسفانه چندان مورد توجه و استقبال مسئولان قرار نگرفته  و اين در حالي است که استان فارس در مجاورت کرمان اين مسئله را دريافته و به ايجاد زيرساخت‌هاي لازم و تبليغ براي اين نوع گردش‌گري پرداخته است. به طوري که برخي از رسانه‌ها مانند هفته‌نامه‌ي تعطيلات‌نو، از فارس به عنوان پايتخت آستروتوريسم ايران نام برده‌اند.

 

 

 

مسئولان استان فارس سعي دارند در اين راستا پيش‌گام باشند و با قراردادن امکانات رصد آسمان در کنار آثار تاريخي خود مانند پاسارگاد علاوه بر معرفي آن به عنوان پايتخت آستروتوريسم ايران بازديد در شب جاذبه‌هاي تاريخي خود را افزايش دهند.
به راستي آيا کرمان نبايد با توجه به ظرفيت‌هاي نجومي که دارد، پايتخت آستروتوريسم ايران باشد؟ مسئولان کرماني چقدر از اين مزيت آسمان زيبا و پرستاره‌ي کرمان به خصوص در ناحيه‌ي کلوت‌ها براي جذب بيش‌تر گردش‌گران استفاده کرده‌اند؟ چقدر زيرساخت‌هاي اين صنعت در کرمان مهيا است؟  آيا آسمان کرمان هيچ مزيتي بر آسمان شيراز و ساير نقاط کشور دارد؟
سينا رحيم‌پور مدير خانه‌ي نجوم کرمان در اين خصوص گفت: کرمان چند سالي است که وارد گروه‌هاي نجومي کشور شده و طي دو سال اخير پيش‌رفت خوبي در زمينه‌ي نجوم داشته است.
رحيم‌پور با بيان اين که کرمان به استان پرستاره معروف است، گفت: متأسفانه در کرمان رصدخانه وجود ندارد و اولين اتاقک رصدي توسط استانداري کرمان در اين استان در حال ساخت است.
رحيم‌پور با اشاره به اين که هر سال حدود 15 تور از تهران براي رصد ستاره‌ها وارد کوير کرمان مي‌شود، گفت: گروه‌هاي خارج از استان براي  شهر ما تور گردش‌گري نجومي مي‌گذارند و سود کلاني مي‌برند؛ در حالي که گروه‌هاي داخل استان به دليل عدم حمايت، براي  برگزاري اين چنين تورهايي با مشکل مواجه‌اند.
مدير خانه‌ي نجوم کرمان عدم وجود زيرساخت‌هاي مناسب را يکي از مشکلات توسعه‌ي اين صنعت دانست و گفت: اخذ مجوزهاي لازم، وجود راه‌هاي دست‌رسي به مکان‌هاي مورد نظر، خوابگاه، سرويس‌هاي بهداشتي، سکوي رصدي و حمايت مالي براي تهيه‌ي تلسکوپ از جمله زيرساخت‌هاي مورد نياز صنعت گردش‌گري نجومي هستند.
وي با اشاره به اين که آسمان کرمان با آسمان شيراز برابري مي‌کند، گفت: حد قدر ستاره (کم‌نورترين ستاره‌اي که با چشم غيرمسلح ديده مي‌شود) در بعضي از مکان‌هاي کرمان در بهترين شرايط شش است؛ در حالي که شيراز داراي حد قدر شش و نيم و تاريک‌ترين نقاط زمين داراي حد قدر هفت و نيم هستند.
رحيم‌پور با بيان اين که افق ديد در سطح کوير شهداد باز است، باز بودن سطح افق ديد را يکي از مزيت‌هاي رصد ستاره‌ها دانست و گفت: مناطق کوهستاني کرمان نيز به دليل وجود آسماني شفاف، شرايط ويژه‌ي خود را براي رصد ستاره‌ها دارند.
وي يکي از مشکلات موجود بر سر راه اين صنعت در استان را وجود آلودگي نوري در بعضي از مکان‌ها دانست و گفت: در صورت هم‌کاري دستگاه‌هاي مربوط مي‌توان با قراردادن کلاهک‌هاي خاص بر روي منبع‌هاي نوري در مکان‌هاي مورد نظر، نور را به زمين هدايت و از انتقال مستقيم آن به آسمان جلوگيري کرد.

 

 

 

وي وجود کوير و بام کوير (بافت) را در کرمان از جمله مزيت‌هاي کرمان بر استان فارس دانست و گفت: پرستاره بودن آسمان کرمان، چهار فصل بودن و داشتن بام کوير از فرصت‌هاي بسيار خوب براي توسعه‌ي گردش‌گري نجومي در کرمان هستند.
رحيم‌پور خاطرنشان کرد: قراردادن تلسکوپ در کنار آثار تاريخي براي رصد ستاره‌ها مي‌تواند ضمن افزايش بازديد از اين آثار و اشتغال‌زايي، سرمايه‌هاي بسياري را وارد استان نمايد.
وي آسمان ارگ بم، باغ شاه‌زاده‌ي ماهان، کوير شهداد و ارگ راين را براي رصد ستاره‌ها بسيار مناسب دانست.
معاون گردش‌گري اداره‌ي کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردش‌گري استان نيز با بيان اين که گردش‌گري نجومي علاقه‌مندان خاص خود را دارد، گفت: توسعه‌ي اين صنعت به امکانات و زيرساخت‌هاي ويژه‌اي احتياج دارد و هم‌چنين زمان مناسب و شرايط طبيعي را نيز مي‌طلبد.
محمدحسين تجلي افزود: تنها اتفاق مهم در حوزه‌ي نجوم در استان کرمان، چهارمين رقابت ملي صوفي بود که حدود يک ماه قبل در شهداد برگزار شد.
وي در خصوص مزيت‌هاي وجود زيرساخت‌هايي از جمله تلسکوپ در کنار آثار تاريخي و طبيعي استان گفت: وقتي که زيرساخت‌ها براي رصد آسمان مهيا باشد، برنامه‌هاي گردش‌گري استان متنوع‌تر مي‌شود و ماندگاري گردش‌گران در استان نيز افزايش مي‌يابد.
تجلي ادامه داد: اين امر باعث افزايش رضايت‌مندي گردش‌گران مي‌شود و به توسعه و سودآوري اين صنعت در استان کمک مي‌کند.
وي در پاسخ به اين سوال که تا چه اندازه اين امکانات در کنار جاذبه‌هاي تاريخي و طبيعي استان مهيا شده است، گفت: تاکنون در اين خصوص فعاليتي صورت نگرفته است اما برگزاري چهارمين رقابت ملي صوفي در استان ما را به اين نتيجه رساند که در اين خصوص برنامه‌ريزي‌هايي انجام دهيم.
وي ادامه داد: مطالعات مقدماتي در اين خصوص انجام گرفته است و در نظر داريم طي برگزاري جلساتي با دست‌اندرکاران نجوم آماتور استان و بخش خصوصي راه‌کارهاي مناسب براي ايجاد اين صنعت را ارزيابي کنيم.
وي خاطرنشان کرد: در کنار آثار تاريخي مي‌توان امکاناتي را براي بخش خصوصي فراهم کرد تا در اين خصوص سرمايه‌گذاري نمايند.
تجلي در پاسخ به اين که در صورت عدم تمايل بخش خصوصي براي سرمايه‌گذاري در اين بخش آيا راه‌کارهايي انديشيده‌ايد، گفت: اداره‌ي کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردش‌گري استان به منظور تشويق بخش خصوصي براي سرمايه‌گذاري در اين بخش ضمن ارائه‌ي مجوز و انجام هماهنگي‌هاي لازم با ساير ارگان‌هاي دولتي، تسهيلاتي را به بخش خصوصي ارائه خواهد کرد.
تجلي در پاسخ به اين که آيا کرمان قابليت تبديل شدن به پايتخت آستروتوريسم ايران را دارد، گفت: به نظر من اين موقعيت را دارد؛ اما نمي‌توان بدون انجام مطالعات و بررسي‌هاي علمي در اين خصوص اظهارنظر کرد. بايد مطالعات علمي لازم براي اظهارنظر قطعي در اين خصوص انجام گيرد.
وي در خصوص وجود امنيت در استان گفت: در حال حاضر در مناطقي که قابليت رصد آسمان وجود دارد، امنيت کامل برقرار است.
وي هم‌چنين از برگزاري جشنواره‌اي کشوري در کوير شهداد خبر داد و گفت: در اين جشنواره که از صبح روز 27 آبان ماه در جوار کلوت‌ها آغاز مي‌شود و تا شب ادامه دارد، آسمان شب کوير را به شرکت‌کنندگان معرفي خواهيم کرد.
تجلي خاطرنشان کرد: در حال حاضر در باغ شاهزاده، ارگ راين، ارگ بم و کلوت‌ها بسياري از زيرساخت‌هاي لازم براي گردش‌گري نجومي مهيا است که بايد وسايل مورد نياز براي رصد آسمان نيز در اين مکان‌ها فراهم شود.
وي با بيان اين که اجراي اين طرح در برنامه‌ي بودجه‌ي سال 90 اين اداره‌ي کل پيش‌بيني نشده است، گفت: در سال 91 مي‌توان اين طرح‌ها را در برنامه‌ي بودجه اين اداره‌ي کل پيش‌بيني کرد.
اما داشتن آسماني پرستاره، تنوع و فراواني جاذبه‌هاي گردش‌گري، تاريخي و طبيعي، وجود راه‌هاي مناسب دسترسي به مکان‌هاي تاريخي، وجود زيرساخت‌هاي لازم در کنار آثار تاريخي و طبيعي و پايين بودن حد قدر ستاره که از جمله مزيت‌هاي موجود براي ايجاد صنعت آستروتوريسم است، به تنهايي کافي نيست؛ بايستي با برنامه‌ريزي و سرمايه‌گذاري و توجه مسئولان براي ايجاد، گسترش و توسعه‌ي اين صنعت کوشيد. آن وقت است که تبديل شهر ستاره‌ها به پايتخت آستروتوريسم ايران دور از دسترس نيست.
به اين نکته هم بايد توجه کرد که استان‌هاي ديگر از جمله خراسان جنوبي با ايجاد نخستين سايت گردش‌گري نجومي کشور که داراي تلسکوپ‌‌هاي 8 و 12 اينچي است و استان فارس با ايجاد امکان رصد آسمان در کنار آثار تاريخي خود و هم‌چنين برخي از استان‌هاي ديگر با انجام اقدامات گوناگون در اين راستا، از استان کرمان پيشي گرفته‌اند.
با اين‌حال استان کرمان از اين مقوله زياد عقب نمانده است و با ايجاد يکي از بزرگ‌ترين رصدخانه‌ها‌ي کشور در کرمان (در سه‌راهي راين، بم و ماهان در زميني به مساحت 170 هکتار) و خريداري يک تلسکوپ 32 اينچي براي اين رصدخانه و مهيا کردن زمين محل احداث اين رصدخانه (1) سعي در کاهش اين فاصله دارد.
تنها مسئولان استان هستند که بايد همت کنند و با برنامه‌ريزي صحيح به منظور ايجاد زيرساخت‌هاي نجومي و هموار کردن راه‌هاي توسعه‌ي اين شاخه از صنعت گردش‌گري، در برنامه‌اي سه تا چهار ساله رشد و توسعه‌ي گردش‌گري نجومي در استان و در کنار آن اشتغال‌زايي را براي استان فراهم کنند و از طريق اين نعمت خدادادي، بهره‌ي فراوان برده و اين جاذبه‌ي طبيعي را به همه‌ي کشور و حتي جهان معرفي کنند.
1ـ احداث يکي از بزرگ‌ترين رصد‌خانه‌هاي کشور در کرمان، شنبه 29 شهريور 90 در سايت خبري کرنا

 

(مصاحبه ای اختصاصی ومشترک  با سینا رحیم پور مدیر خانه نجوم استان کرمان ومحمد حسین تجلی،معاون گردشگری اداره میراث فرهنگی وگردشگری استان کرمان)

 

شهلا پور امیری
خبرنگارهفته نامه کرمانشهر کرمان(منتشر شده در هفته نامه کرمانشهر وسایت خبری کرنا)