دانشمندان برای نخستین بار ممکن است منشأ یک نوترینوی فوقالعاده پرانرژی را در اعماق کیهان شناسایی کرده باشند. این ذره اسرارآمیز که در سال ۲۰۲۱ توسط رصدخانه یخی آیسکیوب در قطب جنوب ثبت شد، احتمالاً از یک کهکشان دوردست و غبارآلود موسوم به «Shadow Blaster» (سایهافکن) به زمین رسیده است.
نوترینوها ذراتی بسیار سبک و بدون بار الکتریکی هستند که تقریباً بدون برخورد با ماده از میان فضا عبور میکنند. به همین دلیل، ردیابی منشأ آنها یکی از دشوارترین چالشهای اخترفیزیک محسوب میشود. رصدخانه آیسکیوب با استفاده از هزاران آشکارساز در دل یخهای قطب جنوب، توانست نوترینویی با انرژی حدود ۷۵۰ تراالکترونولت را شناسایی کند؛ انرژیای که بیش از ۱۰۰ برابر توان بزرگترین شتابدهندههای ذرات روی زمین است.
بررسیهای بعدی با آرایه عظیم رادیوتلسکوپهای آلما (ALMA) نشان داد که در مسیر این نوترینو، یک کهکشان ستارهساز بسیار دور قرار دارد که نور آن پس از حدود ۱۱ میلیارد سال سفر به زمین میرسد. این کهکشان به دلیل وجود مقادیر عظیم گاز و شکلگیری شدید ستارگان، محیطی آشفته و پرانرژی دارد که میتواند محل تولید نوترینوهای پرانرژی باشد. پژوهشگران معتقدند اگر این ارتباط تأیید شود، منشأ نوترینوهای پرانرژی تنها سیاهچالههای کلانجرم نخواهند بود. در این صورت، کهکشانهای غبارآلود و ستارهساز نیز میتوانند سهم مهمی در تولید این ذرات داشته باشند و حتی تا ۲۰ درصد از نوترینوهای پرانرژی جهان از چنین کهکشانهایی سرچشمه بگیرند.
با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که هنوز برای نتیجهگیری قطعی زود است. احتمال دارد همراستایی این کهکشان و مسیر نوترینو صرفاً یک تصادف آماری باشد. کشف نمونههای مشابه در آینده میتواند این فرضیه را تقویت یا رد کند. اگر منشأ این نوترینو واقعاً کهکشان «سایهافکن» باشد، پنجرهای جدید برای مطالعه رویدادهای پرانرژی در جهان اولیه گشوده خواهد شد و دانشمندان میتوانند از نوترینوها بهعنوان پیامرسانهایی منحصربهفرد برای بررسی دورترین و پنهانترین نواحی کیهان استفاده کنند.
